YAHSUH ITYOPPIA: ITYOPPIA YAHSUH, ALEHU ITYOPPIA.


image

ኢትዮጵያ በአረንጓዴ ቀለም
ዋና ከተማ
አዲስ አበባ
ብሔራዊ ቋንቋዎች
አማርኛ ሌሎች ቋንቋዎች ክልላዊ ዕውቅና
አላቸው
መንግሥት
ፕሬዝዳንት
ጠቅላይ ሚኒስትር
ፌዴራላዊ ሪፐብሊክ
ዶ/ር ሙላቱ ተሾመ
ኃይለማርያም ደሳለኝ
የመሬት ስፋት
አጠቃላይ (ካሬ ኪ.ሜ.)
ውሀ (%)
1,104,300 ( 27ኛ )
0.7
የሕዝብ ብዛት
የ፳፻ ዓ.ም. ግምት
የ፲፱፻፺፱ ዓ.ም. ቆጠራ
79,221,000 ( 15ኛ )
73,918,505
ገንዘብ
ብር
የ ሰዓት ክልል
UTC +3
የስልክ መግቢያ
251
ከፍተኛ ደረጃ ከባቢ
.et
ኢትዮጵያ ወይም በይፋ የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ
ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ (ኢ.ፌ.ዲ.ሪ.)
በአፍሪካ ቀንድ የምትገኝ የረጅም ዘመን ታሪክ
ያላት ሀገር ናት። በአፍሪካ ነፃነታቸውን ጠብቀው
ለመኖር ከቻሉ ሁለት አገሮች አንዷ ነች።
በህዝብ ብዛት ከአፍሪካ ኢትዮጵያ ሁለተኛ
ስትሆን፣ በቆዳ ስፋት ደግሞ አስረኛ ናት። ርዕሰ
ከተማዋ አዲስ አበባ ናት።
አብዛኛዎቹ የአፍሪካ ሀገሮች ዕድሜያቸው
ከአንድ ምዕተ ዓመት የሚያንስ ሲሆን፣ ኢትዮጵያ
ግን ከጥንት ጊዜ ጀምሮ በንጉሠ ነገሥታት እና
ንግሥተ ነግሥታት የተመራች ሀገር ናት።
የ ሰለሞናዊው ሥርወ-መንግሥት የአመጣጡን
ዘር እስከ አስረኛው ዓመተ ዓለም ድረስ
ይቆጥራል። ኢትዮጵያ የሰው ልጅ ከጥንት ጊዜ
ጀምሮ የኖረባት ቦታ እንደሆነች ብዙ የሳይንሳዊ
መረጃ ተግኝቷል። በበርሊን ጉባኤ በኩል
የአውሮፓ ሀያላት ሀገሮች አፍሪካን ሲከፋፍሏት፣
ኢትዮጵያ ነፃነቷን ጠብቃለች። የሊግ ኦፍ ኔሽንስ
አባል ከነበሩት ሶስት የአፍሪካ ሀገሮች አንዷ
ነበረች። ከአጭር የኢጣልያ ወረራ ጊዜ በኋላም
ከየተባበሩት መንግሥታት መሥራቾች አንዷ
ናት። ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ ብዙ
የአፍሪካ ሀገራት ነፃነታቸውን ሲያገኙ፣ ሰንደቅ
አላማቸውን በኢትዮጵያ ቀለሞች ማለትም
በአረንጓዴ ፣ ቢጫ ና ቀይ ላይ ነው የመሠረቱት።
አዲስ አበባ ደግሞ ለየተለያዩ በአፍሪካ ላይ
ላተኮሩ አለም አቀፍ ድርጅቶች መቀመጫ
ሆነች።
የዛሬዋ ኢትዮጵያ የትልቅ የግዛት ለውጥ
ውጤት ናት። ከሰሜን ግዛቱዋ በጣም የተቀነሰ
ሲሆን በደቡብ በኩል ደግሞ ተስፋፍቷል።
በ፲፱፻፷፯ ዓ.ም.፣ ግርማዊ ቀዳማዊ ዓፄ ኃይለ
ሥላሴ ከሥልጣን ሲወርዱ፣ የእርስ በርስ
ጦርነት በሀገሩ ተባባሰ። ከዚህ ጊዜ በኋላ
ኢትዮጵያ በተለያዩ የመንግሥት አይነቶች
ተዳድራለች። ዛሬ አዲስ አበባ የአፍሪካ ሕብረት
እና የተባበሩት መንግሥታት የኢኮኖሚክ
ኮሚሽን ለአፍሪካ መቀመጫ ናት። የኢትዮጵያ
የመከላከያ ሰራዊት ከአፍሪካ ሀያል ሰራዊቶች
አንዱ ነው። ኢትዮጵያ በአፍሪካ የራሷ ፊደል
ያላት ብቸኛ ሀገርም ናት።
ኢትዮጵያ ተፈጥሮ ያደላት ሀገር ናት። ከአፍሪካ
ትልልቅ ተራራዎች እንዲሁም ከዓለም ከባህር
ጠለል በታች በጣም ጥልቅ ከሆኑ ቦታዎች
አንዳንዶቹ ይገኙባታል። ሶፍ ዑመር ከአፍሪካ
ዋሻዎች ትልቁ ሲሆን፣ ዳሎል ከዓለም በጣም
ሙቅ ቦታዎች አንዱ ነው። ወደ ሰማንኒያ
የሚቆጠሩ ብሔሮችና ብሔረሰቦች ዛሬ
በኢትዮጵያ ይገኛሉ። ከነዚህም ኦሮሞና አማራ
በብዛት ትልቆቹ ናቸው። ኢትዮጵያ ከአንድ
ድንጋይ ተፈልፍለው በተሰሩ ቤተ ክርስትያኖቹዋ
እና በኦሎምፒክ የ ወርቅ ሜዳልያ አሸናፊ
አትሌቶቹዋ ትታወቃለች። የቡና ፍሬ
ለመጀመሪያ ጊዜ የተገኘው በኢትዮጵያ ሲሆን
ሀገሪቱዋ በቡናና ማር አምራችነት በአፍሪካ
ቅድሚያ ትይዛለች።
ኢትዮጵያ ከዓለም ሶስቱ ትልቅ የአብርሃም
ሀይማኖቶች ጋር ታሪካዊ ግንኙነት አላት።
ክርስትናን በአራተኛው ምዕተ ዓመት
ተቀብላለች። ከሕዝቡ አንድ ሶስተኛው እስላም
ነው። የመጀመሪያው የእስላም ሂጅራ ወደ
ኢትዮጵያ ነው የተከናወነው። ነጋሽ በአፍሪካ
የመጀመሪያው የእስላም መቀመጫ ናት። እስከ
፲፱፻፸ዎቹ ድረስ ብዙ ቤተ እስራኤሎች
በኢትዮጵያ ይኖሩ ነበር። የራስ ተፈሪ እንቅስቃሴ
ኢትዮጵያን በትልቅ ክብር ነው የሚያያት።
ግርማዊ ቀዳማዊ ዓፄ ኃይለ ሥላሴ ከስልጣን
ከወረዱ በኋላ ድህነት በኢትዮጵያ በጣም
ተስፋፍቶ ነበር። ሰማኒያ አምስት ከመቶ በላይ
የሚሆነው የ ናይል ወንዝ ውሀ ከሀገሩ የሚመጣ
ቢሆንም በ፲፱፻፸ዎቹ በተከሰቱ ድርቆች በብዙ
የሚቆጠሩ ሰዎች ሞተዋል። ነገር ግን ቀስ
በቀስ ሀገሩዋ እያገገመች ነው። ዛሬ የኢትዮጵያ
ኢኮኖሚ በአፍሪካ ውስጥ በፍጥነት ከሚያድጉት
አንዱ ነው።
ስያሜ
ኢትዮጵያ የሚለው ቃል አመጣጥ በተለያዩ
የታሪክ ምሁራን የተለያየ ገለፃ ሲኖረው በጣም
ተአማኒነት ካገኙት አንዱ አይቲዮፒያ (የግሪክ
ቃል) የሚለው ቃል ነው።
ኢትዮጵያ ድሮ ለውጭ አገራት አቢሲኒያ በሚል
መጠሪያ ትታወቅ ነበር፤ ይህም ስያሜ የመጣ
ከሀበሻ ነበር።
ኢትዮጵያ የሚለው ስም ጥንታዊነት የሚታወቅ
ከግሪክ ጸሐፍት ነው። ከሁሉ ቀድሞ የሆነው
ግሪክ ባለቅኔ ሆሜር (800 ዓክልበ. ያሕል)
ይጠቅሰዋል። በግሪክ አጠቃቀም ከሳህራ በረሃ
በስተደቡብ ላለው የአፍሪካ አህጉር ክፍል
በሙሉ ሲገልጽ፣ በተለይ ለ ኩሽ በሚነካ
ትርጉሞች ይገኛል። ፕሊኒ እንደሚለው፣ ቃሉ
የመጣ አይቲዮፕስ ከተባለ ግለሠብ ነበር።
እንዲሁም በኢትዮጵያ መጽሐፍት ልማድ የሀገሩ
ስም የ ኩሽ ልጅ ኢትዮጲስ ሞክሼ ነው። ሆኖም
በአቅራቢያው እንደ መንግሥት ስም መጀመርያ
የተመዘገበው ዘመን የ አክሱም ንጉሥ ኤዛና
ዘመነ መንግሥት (4ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም.)
ነበር።
በ9ኛው ክፍለ ዘመን ዓ.ም. የ ቢዛንታይን
ሊቃውንት በጻፉት ሃልዮ ዘንድ፣ «አይቲዮፒያ»
የሚለው ስም የመጣ ከግሪኩ ቃላት
«አይቶ» (አቃጥላለሁ) እና «ኦፕስ» (ፊት)
ነበር። ይህ አስተሳሰብ እስካሁን ድረስ
በምዕራብ ሊቃውንት ተቀባይነት አለው።
ታሪክ
ቅድመ ታሪክ
ኢትዮጵያ ከጥንት ጀምሮ የሰው ልጅ
ከነበረባችው ቦታዎች አንዷ መሆኗ
ትታወቃለች። የሰው ፍልሰት ጥናቶች፣ የቅሪተ
አካል ጥናቶችና ሌሎች የሳይንሳዊ ዘዴዎች
ይህን ያረጋግጣሉ። ድንቅነሽ የምትባለው
በአፋር ክልል ውስጥ የተገኘችው አጽም
በአለም በዕድሜ ሁለተኛ ጥንታዊ ናት። ከ3.2
ሚሊዮን ዓመታት በፊት በኢትዮጵያ እንደኖረች
ይገመታል። ሌሎችም ታዋቂ አጽሞች
በኢትዮጵያ ተገኝተዋል።
የመጀመሪያዎቹ መንግስታት
በ፰፻ ዓመተ ዓለም አካባቢ ደአማት የሚባል
መንግስት በሰሜን ኢትዮጵያና ኤርትራ ተቋቋመ።
በሰሜን ኢትዮጵያ የምትገኘው የሀ የደአማት
ዋና ከተማ ነበረች። በየመን የሚኖሩት ሳባውያን
በደአማት ላይ ተፅዕኖ እንደነበራቸው የሚታመን
ሲሆን ይህ ተፅዕኖ ምን ያህል እንደሆነ ግን
በእርግጥ አይታወቅም። ወደ ፬፻ ዓመተ ዓለም
አካባቢ የደአማት መንግስት ከስልጣን ሲወድቅ
በትናንሽ መንግስቶች ተተካ። ከነዚህ ትናንሽ
መንግስቶች አንዱ አክሱም ሲሆን አካባቢውን
እንደገና በአንድነት ለመግዛት ችሎ ነበር።
የአክሱማውያን ስፈን በኢትዮጵያ የመጀመሪያው
ጠንካራ መንግሥታዊ ማኅበረሰብ ነበር።
በፋርስ ፣ ሮማ እና ቻይና ይገኙ ከነበሩ ታላላቅ
መንግሥታት በወደረኛነት የሚቆጠር ትልቅ
ኅይል ነበር። በ4ኛው ምእተ ዓመት አክሱም
ወደ ክርስትና ተለወጠ። በ6ኛው ምእት ዓመት
የአክሱማውያን ግዛታዊ ቁጥጥር የዛሬዋን
የመን ግዛት ይጨምር ነበር። ግን በ7ኛው እና
በ፰ኛው አምኣት የአክሱም ሥልጣኔ በእስልምና
መነሣት እና መስፋፋት ተዳክሞ ለውድቀት በቃ።
ተከታዩ የዛጔ ሥርወ-መንግሥት ልክ በድንገት
እንደተነሳ በድንገት ሲያበቃ፣ ይኵኖ አምላክ
ሥልጣን በ ፲፪፻፷፪ ዓ.ም. ጨበጡ፤ እንዲያም
ሲል የ ሰለሞናዊው ሥርወ-መንግሥት ን
መለሱ።
ከአውሮፓ ጋር የታደሰ ግንኙነት
የንጉሠ ነገሥት ፋሲለደስ ቤተ መንግሥት
በ፲፭ኛው ምዕተ ዓመት መጀመሪያ ኢትዮጵያ
ከአክሱም ጊዜ በኋላ ለመጀመሪያ ጊዜ
ከአውሮፓ ጋር ግንኙነት ጀመረች። ከእንግሊዝ
ንጉሥ ሄነሪ አራተኛ ወደ የአቢሲኒያ ንጉሠ
ነገሥት የተላከ ደብዳቤ እስከ ዛሬ ድረስ አለ።
በ1428 እ.ኤ.አ. አፄ ይስሐቅ ወደ የአራጎን
ንጉሥ አልፎንዞ አምስተኛ ሁለት መልክተኞች
ልከው ነበር። ግን የመጀመራያው ያልተኳረጠ
ግንኙነት በአፄ ልብነ ድንግል ስር ከፖርቱጋል
ጋር ከ1508 እ.ኤ.አ. ጀምሮ ነው የተካሄደው።
ኢትዮጵያ በአህመድ ግራኝ ስትጠቃ፣ ፖርቱጋል
አራት መቶ ወታደሮችና የጦር መሳሪያ በመላክ
ኢትዮጵያን ረድታለች። አፄ ሱስንዮስ
በፖርቱጋልና እስፓንያ ተጽዕኖ እና ተጨማሪ
እርዳታ ከመፈለጋቸው የተነሳ ወደ የሮማ
ካቶሊክ ክርስትና ተለወጡ፤ የኢትዮጵያ ይፋ
ሀይማኖትንም አደረገቱት። ይህ ውሳኔ ወደ
ግዙፍ ተቃውሞና ጦርነት አመራ። በብዙ ሺህ
የሚቆጠሩ ሰዎች ከሞቱ በኋላ፣ የአፄ ሱስንዮስ
ልጅ አፄ ፋሲለደስ በ1632 እ.ኤ.አ. ኢትዮጵያ
ወደ አርቶዶክስ ክርስትና መመለሷን አወጁ።
አውሮፓውያኖቹንም ከኢትዮጵያ አስወጡ።
ዘመነ መሳፍንት
አፄ ቴዎድሮስ በአንበሶች ተከበው
ከ1755 እስከ 1855 እ.ኤ.አ. ኢትዮጵያ
እንደገና ከአለም ጉዳዮች ተገላ ነበር። ይህ ጊዜ
«ዘመነ መሳፍንት» ይባላል ምክኒያቱም
የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥቶች በራስ ሚካኬል
ስሁል፣ ራስ ወልደ ሥላሴ፣ ራስ ጉግሳ እና
በመሳሰሉት ቁጥጥር ስር ነበሩ። ራስ ጉግሳ
በ17ኛው ክፍለ ዘመን ጎንደርን በመምራታቸው
የቤተ መንግሥቱን ቋንቋ ከአማርኛ ወደ ኦሮምኛ
ለውጠው ነበር።
የኢትዮጵያ ግለልኘነት ያበቃው ከእንግሊዝ ጋር
ግንኙነት ስትጀምር ነው። ኢትዮጵያ እንደገና
የተዋሀደችው እንዲሁም የዘውዱ ስልጣን
የተጠናከረው በ1855 እ.ኤ.አ. በአፄ ቴዎድሮስ
ምክኒያት ነው። የሰሜን አሮሞዎችና ትግሬዎች
አመፅና የግብፆች ተደጋጋሚ ድንበር መጣስ
የአፄ ቴዎድሮስ ስልጣን እንዲዳከም አደረጉት።
በመጨረሻም ከእንግሊዝ ጋር በነበረው ጦርነት
እስረኛ አልሆንም ብለው አፄ ቴዎድሮስ
እራሳቸውን አጠፉ። በ1868 እ.ኤ.አ.
ኢትዮጵያና ግብፅ ጉራ በሚባለው ቦታ ተዋጉ።
በአፄ ዮሐንስ አራተኛ የተመሩት የሰሜን
ኢትዮጵያ ሀይሎች ድል ተቀናጁ።
በ1889 እና በ1890ዎቹ እ.ኤ.አ. መጀመሪያ፣
የሸዋ ንጉሥ ሳህለ ሥላሴ ከዚያም ዳግማዊ
አፄምኒልክ በራስ ጎበና እርዳታ አማካኝነት
ሀገሯን ወደ ደቡብና ምሥራቅ ማስፋፋት
ጀመሩ። ከአህመድ ግራኝ ወረራ በኋላ
በኢትዮጵያ ቁጥጥር ስር ያልነበሩ፣ ሌሎች
ደግሞ በማንኛው ጊዜ በኢትዮጵይ ቁጥጥር ስር
ያልነበሩ ቦታዎች በዳግማዊ አፄ ምኒልክ
አገዛዝ ጊዜ በኢትዮጵያ ስር ሆኑ። ከዚህ ጊዜ
በኋላ የኢትዮጵያ ድንበር ብዙ አልተለወጠም።
ከ1888 እስከ 1892 እ.ኤ.አ. ድረስ የነበረው
የሰፋ ድርቅ ከኢትዮጵያ ህዝብ በአንድ ሶስተኛ
የሚገመተውን ቀጥፎአል።
የአውሮፓ ሽሚያ ለአፍሪካ
በ1880ዎቹ እ.ኤ.አ. የ አውሮፓ መንግሥቶች
በበርሊን ጉባኤ ተስማምተው አፍሪካን በቅኝ
ገዢነት መከፋፈል ጀመሩ። በኢትዮጵያ እና
ጣልያን መካከል የነበሩ የዚያ ዘመን ውዝግቦች
ወደ አድዋ ጦርነት በ1888 ዓ.ም. አመሩ።
በጦርነቱ የጣልያን ትልቅ ዘመናዊ ጦር
በኢትዮጵያ ጦር ትልቅ ሽንፈት የደረሰበት መሆኑ
ዓለምን አስደነቀ።
የግርማዊ ቀዳማዊ ዓፄ ኃይለ ሥላሴ ዘመን
ግርማዊ ቀዳማዊ ዓፄ ኃይለ ሥላሴ
በ20ኛው ምእት ሁለተኛው ሩብ ቀዳማዊ፡
ኃይለ፡ሥላሴ ኢትዮጵያን ከልጅ ኢያሱ በኋላ
መምራት ጀመሩ። ዓፄ ኃይለ ሥላሴ ለአፍሪካ
ሕብረት መቋቋም ትልቅ ሚና ተጫውተዋል።
የኢትዮጵያ ነጻነት በጣልያን ወረራ ከ1936 እስከ
1941 እ.ኤ.አ. ድረስ ተቋርጦ ነበር። በዚህ
ጥቃት ጊዜ ዓፄ ኃይለ ሥላሴ በ1935 እ.ኤ.አ.
በሊግ ኦፍ ኔሽንስ ፊት የሚታወስ ንግግር
በአማርኛ አደረጉ። ይህ ንግግር በዓለም ታዋቂ
አደረጋቸው እንዲሁም በ1935 እ.ኤ.አ.
በታይም መጽሄት «የዓመቱ ሰው» አስባላቸው።
ጣልያን ሁለተኛው የዓለም ጦርነት ውስጥ
መሳተፍ ስትጀምር፣ እንግሊዝ ከኢትዮጵያዊ
ተዋጊዎች ጋር ኢትዮጵያን ነጻ አወጣች። ግን
እስከ 1943 እ.ኤ.አ. ድረስ አንዳንድ ጣልያኖች
በደፈጣ ያለ ስኬት ይዋጉ ነበር። በ1942
እ.ኤ.አ. ዓፄ ኃይለ ሥላሴ ባርነት እንደተከለከለ
አወጁ።
ዓፄ ኃይለ ሥላሴ ጀግና ሆነው ቢታዩም፣
የ1973 እ.ኤ.አ. ዓለምአቀፍ የነዳጅ ቀውስ፣
የምግብ ዕጥረትና የድንበር ጦርነቶች ተቃውሞ
አስነሱ። ከዚያም በ1974 እ.ኤ.አ. በሶቪየት
ሕብረት የተደገፈውና በመንግስቱ ኃይለ
ማርያም የተመራው ደርግ (ደርግ ማለት ኮሚቴ
ማለት ነው) ዓፄ ኀይለ ሥላሴን ከስልጣን
አስወረደ።
ኮምዩኒዝም
የተለያዩ መፈንቅለ መንግሥቶች፣ የሰፋ
ድርቀትና ስደተኞች የደርግ ሥርዓት ትልቅ
ችግሮች ነበሩ። በ1977 እ.ኤ.አ. ሶማሊያ
ኦጋዴን ን በመውረሯ የኦጋዴን ጦርነት ተነሳ።
በሶቪየት ሕብረት፣ ኩባ፣ ደቡብ የመን፣ ምስራቅ
ጀርመንና ሰሜን ኮሪያ የመሳሪያ እርዳታ
እንዲሁም ወደ 15 ሺህ በሚቆጠሩ የኩባ
ወታደሮች ድጋፍ አማካኝነት ደርግ ኦጋዴንን
እንደገና መቆጣጠር ቻለ።
በመቶ ሺህ የሚቆጠሩ ሰዎች በቀይ ሽብር፣
የግዴታ ስደት፣ ወይም ረሀብ ሞተዋል።
መንግስቱ ቀይ ሽብር ያካሄደው በተቀዋሚዎች
በተፈጸመው ነጭ ሽብር መልስ እንደሆነ
ጠቅሷል። በ2006 እ.ኤ.አ. መንግስቱ ኅይለ
ማርያም በሌሉበት የሞት ቅጣት
ተፈርዶባቸዋል።
በ1980ዎቹ መጀመሪያ የተከሰቱ ድርቀቶች
ምክኒያት ስምንት ሚሊዮን የሚሆን ሕዝብ
ሲራብ፣ አንድ ሚሊዮን ደግሞ ሞተዋል።
ተቃውሞ በትግራይና ኤርትራ ክልሎች ተስፋፋ።
በ1989 እ.ኤ.አ. ሕዝባዊ ወያኔ ሓርነት ትግራይ
ከሌሎች እንቅስቃሴዎች ጋር በመቀናጀት
የኢትዮጵያ ሕዝቦች አብዮታዊ ዲሞክራሲያዊ
ግንባር
ን መሠረተ። የሶቪየት ሕብረትም ለኢትዮጵያ
የምታደርገውን ድጋፍ መቀነስ ጀመረች።
የኢኮኖሚ ችግሮች ተከሰቱ፣ እንዲሁም
የኢትዮጵያ የመከላከያ ሰራዊት ተዳከመ።
በሜይ 1991 እ.ኤ.አ. የኢ.ህ.አ.ዴ .ግ. ጦር
ወደ አዲስ አበባ አመራ። የመንግስት ሀይሎች
ምንም አይነት የውጭ እርዳታ ስላላገኙ፣
የኢ.ህ.አ.ዴ .ግ.ን ጥቃቶች መቋቋም
አልቻሉም። መንግስቱ ኅይለ ማርያም ወደ
ዚምባብዌ ሄደው እስከ ዛሬ ድረስ በዛችው
ሀገር ይኖራሉ። ኢ.ህ.አ.ዴ .ግ. 87 አባላት
ያሉት የሽግግር መንግሥት መሠረተ። በጁን
1992 እ.ኤ.አ. የኦሮሞ ነጻነት ግንባር፣
እንዲሁም በማርች 1993 እ.ኤ.አ. የደቡብ
ኢትዮጵያ ሕዝቦች ዴሞክራሲያዊ ኅብረት
የሽግግር መንግሥቱን ለቀው ወጡ። በ1994
እ.ኤ.አ. ሁለት የሕግ አውጪ ምክር ቤቶችንና
የፍትሕ ስርዓትን የሚደነግግ አዲስ ሕገ
መንግሥት ተፃፈ። የመጀመሪያው ምርጫ
በሜይ 1995 እ.ኤ.አ. ተካሄደ። አቶ መለስ
ዜናዊ ጠቅላይ ሚኒስትር እንዲሁም ዶ/ር ነጋሶ
ጊዳዳ ፕሬዝዳንት ሆነው ተመረጡ።
በቅርብ ጊዜ
በ1993 እ.ኤ.አ. በተካሄደውና የተባበሩት
መንግሥታት በታዘበው ሕዝበ ድምፅ፣ ከ99
ከመቶ በላይ የሚሆነው የኤርትራ ሕዝብና
በውጭ ሀገር የነበሩ ኤርትራውያን ከኢትዮጵያ
መገንጠልን መርጠዋል። በሜይ 24፣ 1993
እ.ኤ.አ. ኤርትራ ከኢትዮጵያ ነፃነቷን አወጀች።
በሜይ 1998 እ.ኤ.አ. የድንበር ውዝግብ እስከ
ጁን 2000 እ.ኤ.አ. ወደቀጠለው የኢትዮ-
ኤርትራ ጦርነት አምርቶአል። ይህ ጦርነት
የኢትዮጵያ ኢኮኖሚን ጎድቶአል። በሜይ 15፣
2005 እ.ኤ.አ. አጠቃላይ ምርጫ ቢካሄድም
ተቃዋሚዎች ማጭበርበር እንደነበረ
ወንጅለዋል። በአጠቃላይ የተቃዋሚ ፓርቲዎች
ከ200 በላይ የፓርላማ መቀመጫዎችን
አሸንፈዋል። ግን አንዳንድ የ ቅንጅት ለአንድነትና
ለዴሞክራሲ ፓርቲ አባሎች ከምርጫው በኋላ
ከነበረው ረብሻ ጋር በተያያዘ ታስረው
ነበር።በአሁኑ ጊዜ ያለው የፖለቲካ ስርአት
በብሄር ላይ የተመሰረተ ፌደራላዊ ስርአት ነው፡፡
መልክዓምድር
ኢትዮጵያ በሰሜን ምስራቅ አፍሪካ ከ3-14
ዲግሪ ሰሜን እና ከ33-48 ዲግሪ ምሥራቅ
የምትገኝ አገር ስትሆን የቆዳ ስፋቱዋም
1,127,127 ካሬ ኪ.ሜ. ነው። በሰሜን
ከኤርትራ ፣ በምዕራብ ከሱዳንና ደቡብ ሱዳን ፣
በደቡብ ከኬኒያ፣ እንዲሁም በምሥራቅ
ከጅቡቲ እና ከሶማሊያ ጋር ትዋሰናለች።
የኢትዮጵያ አብዛኛው ግዛት በተራሮች እና
አንባዎች የተሞላ ሲሆን፣ ታላቁ የምሥራቅ
አፍሪካ ስምጥ ሸለቆ እነዚህኑ ከፍተኛ ቦታዎች
ከሰሜን ምሥራቅ ወደ ደቡብ ምዕራብ
በመጋደም ለሁለት ይከፍላቸዋል። በስምጥ
ሸለቆው ዙሪያም በረሃማ የሆኑ ዝቅተኛ ቦታዎች
ይገኛሉ። ይሄን መሰሉ የ መልክዓ-ምድር ልዩነት
አገሪቷ የተለያዩ የአየር ንብረት፣ የአፈር፣
የዕፅዋት እና የሕዝብ አሰፋፈር ገጽታዎች
እንዲኖሯት አስችሏታል። በከፍታና
በመልክዓምድራዊ አቀማመጥ የተነሣ
በኢትዮጵያ ውስጥ ሦስት ዐይነት የአየር-ንብረት
ክልሎች ይገኛሉ። እነሱም፦
ደጋ – ከፍታቸው ከባሕር ጠለል 2400
ሜትር የሚጀምር እና የሙቀት መጠናቸው
ከ16 ዲግሪ ሴ.ግ የማይበልጥ፣
ወይናደጋ – ከፍታቸው ከባሐር ጠለል
ከ1500 እስከ 2400 ሜትር፣ ሙቀታቸውም
ከ16 ዲግሪ ሴ.ግ እስከ 30 ዲግሪ ሴ.ግ
የሚደርስ፣ እና
ቆላ – ከባህር ጠለል በታች ጀምሮ እስከ
1500 ሜትር ከፍታ ያላቸው፣ የሙቀት
መጠናቸውም ከ30 ዲግሪ ሴ.ግ እስከ 50
ዲግሪ ሴ.ግ የሚደርስ አካባቢዎች ናቸው።
ዋናው የዝናብ ወቅት ከሰኔ አጋማሽ እስከ
መስከረም አጋማሽ ሲሆን፣ ከሱ ቀደም ብሎ
አልፎ አልፎ የሚጥል የበልግ ዝናብ በየካቲት
እና በመጋቢት ይከሰታል። የተቀሩት ወራት
በአብዛኛው ደረቅ ናቸው።
አስተዳደራዊ ክልሎች
ከ1996 እ.ኤ.አ. በፊት ኢትዮጵያ በ13 ክልሎች
ተከፍላ ነበር። በአሁኑ ወቅት በኢትዮጽያ ውስጥ
9 አስተዳደራዊ ክልሎች ይገኛሉ።
አወቃቀራቸውም በህገ-መንግስቱ በተደነገገው
መሰረት «በህዝብ አሰፋፈር፤ ቋንቋ፤ ማንነት እና
ፈቃድ ላይ» ተመስርቶ ሲሆን ክልሎቹም ፦
የ ትግራይ ክልል
የ አፋር ክልል
የ አማራ ክልል
የ ኦሮሚያ ክልል
የ ሶማሌ ክልል
የ ቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል
የ ደቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች
ክልል
የ ጋምቤላ ሕዝቦች ክልል
የ ሀረሪ ሕዝብ ክልል ሲሆኑ በተጨማሪም
አዲስ አበባ እና
ድሬዳዋ እራሳቸውን የቻሉ የአስተዳደር
አካባቢዎች ሆነው ተዋቅረዋል።
ሕዝብ
ኢትዮጵያ ከ80 በላይ የሚሆኑ ብሄረሰቦች
የሚገኙባት «የብሄረሰቦች ሙዚየም» ልትሰኝ
የቻለች ሀገር ነች። ትልልቆቹ ብሄረሰቦች
የ ኦሮሞ፣ የ አማራ፣ እና የ ትግራይ እንደሁም
የ ሶማሌ ሲሆኑ እነዚሁ ብሄረሰቦች ከጠቅላላው
የአገሪቱዋ ሕዝብ ቁጥር ክ3/4ኛ በላይ
የሚሆነውን ይይዛሉ። በሃይማኖት በኩልም
ሁለቱ ትልልቅ ሃይማኖቶች ክርስትና እና
እስልምና በስፋት የሚተዋልባት አገር ናት።
የእስልምና እምነት ተከታዮች ከ25-30%፣
የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ እምነት
ተከታዮች ከ60-65% እንዲሁም የፕሮቴስታንት
እምነት ተከታዮች ወደ 10% የሚሆነውን
ይይዛሉ።
ቋንቋዎች
ዋና መጣጥፍ፦ የኢትዮጵያ ቋንቋዎች
በኢትዮጵያ ውስጥ ከ80 በላይ ብሄር
ብሄረሰቦች የሚኖሩ ሲሆን በቋንቋም በኩል
ከ80 በላይ የሚሆኑ ቋንቋዎች የሚነገሩባት
ሀገር ናት። በአሁኑ ወቅት በእብዛኛው
ኢትዮጵያውያን የሚነገሩት ቋንቋዎች አማርኛ
እና ኦሮምኛ ሲሆኑ፤ አማርኛ በተለያዩ የሀገሪቱ
ክፍል ያሉ ነዋሪዎች የመማሪያ፤ የመገበያያ
እንዲሁም የስራ ቋንቋ ሆኖ የቆየ በመሆኑ
በአሁኑ ወቅት የስራ ቋንቋ ነው። በኢትዮጵያ
ውስጥ የሚነገሩት ቋንቋዎች ወደ አራት ዋና
ዋና የቋንቋ ክፍሎች ሊካተቱ ይችላሉ።
እነዚሁም
ኩሻዊ፦ ወደ 19 ቋንቋዎችን የያዘ
የአባይ-ሰሃራዊ ፦ ወደ 20 ቋንቋዎችን የያዘ
ኦሞአዊ፦ ወደ 23 ቋንቋዎችን የያዘ እና
ሴማዊ ፦ወደ 12 ቋንቋዎች የያዘ ናቸው።
ኩሻዊ ከሚባሉት ቋንቋዎች ዋና ዋናዎቹ አፋን
ኦሮሞ፣ ሶማልኛ፣ አፋርኛ፣ ሲዳምኛ ፣ ሃዲያኛ እና
ከምባትኛ ሲሆኑ ከአባይ-ሰሃራዊ የቋንቋ ምድብ
የሚካተቱት በርታኛ፣ ኩናማኛ፣ ጉሙዝኛ፣
ሙርሲኛ እና የመሳሰሉት ናቸው። እንደ
ወላይትኛ ፣ ጋሞኛ ፣ ከፋኛ ፣ ሃመርኛ የመሳሰሉት
የ ኦሞአዊ ቋንቋ ዘሮች ሲሆኑ አማርኛ፣ ትግርኛ ፣
ጉራጊኛ ፣ ስልጢኛ ፣ ሀደሪኛ እና መሰል ቋንቋዎች
ከሴማዊ ቋንቋዎች ይመደባሉ።
ፊደል
የሴሚቲክ ምንጭ ያላቸው እንደ ትግርኛ ና
አማርኛ ያሉት ቋንቋዎች የራሱ የሆነ የተለየ
የፊደል ስርአት ያላቸው ሲሆን ይህም
ኢትዮጵያን ከአፍሪቃ ብቸኛዋ ባለ ጥንት ፊደል
ሀገር ያደርጋታል። እነኚህ የሴሚቲክ ምንጭ
ያላችው ቋንቋዎች ግዕዝ የተባለ በአሁኑ ወቅት
ከቤተክርስትያን ውጭ ለዕለት ተዕለት
ግልጋሎት ላይ የማይውል ግንድ ዘር አላቸው።
ባህል እና ሀይማኖት
ዋና መጣጥፍ፦ የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር
የህዝብ በዓላት
ቀን
የበዓሉ ስም
የበዓሉ ስም በእንግሊዝኛ
አስተያየት
መስከረም ፩
እንቁጣጣሽ
Ethiopian New Year
መስከረም ፲፯
መስቀል
Finding of the True Cross
ጥቅምት ፳፬
ኢድ አል ፈጥር
End of Ramadan
ይለዋወጣል፣ ይህ ቀን ለ1998 ዓ.ም. ነው
ታህሳስ ፳፱
ገና
Christmas
ጥር ፪
ኢድ አል አደሃ
Eid ul-Adha (Feast of the Sacrifice)
ይለዋወጣል፣ ይህ ቀን ለ1998 ዓ.ም.ነው
ጥር ፲፩
ጥምቀት
Epiphany
የካቲት ፳፫
የአድዋ ድል መታሰቢያ በዓል
Battle of Adowa Commemoration
Day
ሚያዚያ ፬
መውሊድ (የ ነብዩ መሃመድ የልደት ቀን)
Birthday of The Prophet Muhammad
ይለዋወጣል፣ ይህ ቀን ለ1998 ዓ.ም. ነው
ሚያዚያ ፲፫
ስቅለት
Good Friday (Crucifixion)
ይለዋወጣል፣ ይህ ቀን ለ1998 ዓ.ም. ነው
ሚያዚያ ፲፭
ትንሳዔ ( ፋሲካ )
Easter
ይለዋወጣል፣ ይህ ቀን ለ1998 ዓ.ም. ነው
ሚያዚያ ፳፯
የጀግኖች አርበኞች መታሰቢያ ቀን
Patriots’ Day
ግንቦት ፳
ደርግ የወደቀበት ቀን::
SORRY FOR ALL WHO DIDN’T UNDERSTAND THIS LUGHA (LANGUAGE )CALLED AMHARIC SPECIAL FOR AMHARA PEOPLE ONLY: MEANS BLESSED ETHIOPIA, ETHIOPIA BLESSED, ILOVE YOU ETHIOPIA:

Posted from WordPress for Android,by hailedavy

Advertisements